Historia rodziny Kleinzahlerów

Rodzina Kleinzahlerów osiedliła się w Czarnym Dunajcu w połowie XIX w. Ze wspomnień rodzinnych wynika, że Arie Lejb Kleinzahler urodził się ok. 1826 roku w Wiśniczu, a jego żoną była Rachela Weil z Nowego Sącza (ur. w 1853 r.). Arie Lejb prawdopodobnie uczył się w Nowym Sączu na rabina, bo rodzina wspomina, że jego mentorem był słynny sądecki cadyk Chaim Halberstam (1793-1876), który nalegał na to, żeby jego uczeń został rabinem. Po przeprowadzce do Czarnego Dunajca ok. 1850 r. Arie Lejb nie podjął się tego wyzwania, pracował tutaj jako nauczyciel, mohel (obrzezywał chłopców) i szohet (czyli rzezak rytualny). W aktach cywilnych gminy żydowskiej jest wzmianka z 1883 r. o tym, że Arie Lejb Kleinzahler pracował wtedy jako mohel i Segensprecher (dosł. błogosławiący). Według wspomnień rodziny jej dziadek obsługiwał 13 miejscowości - od Czarnego Dunajca aż po Podwilk, ale z wiekiem rezygnował z niektórych aż pod koniec życia pracował tylko w Czarnym Dunajcu.

Arie Lejb i Rachela mieli przynajmniej piątkę dzieci: Pinkusa Arona (1885), Sarę (ok. 1886) Chaima, Gilę i Beilę.

Pinkus Aron Kleinzahler według danych z austriackiego archiwum wojskowego był ranny w czasie I wojny światowej, co potwierdzają wspomnienia jego siostrzeńca - Lejba Spreia.

Sara Kleinzahler wyszła za mąż za czarnodunajeckiego kupca Chaima Spreia, mieszkali blisko Rynku. Ich najstarsze dziecko, córka Gila urodziła się w 1904 r., później na świat przyszedł Izrael, potem Szymon (ur. 1908), Lea, Aron, Zlate (ur. 1912 r.), Pinkus (ur. 1913 r.), Rachela, Samuel Baruch (1919 r.), Lejb (ur. 25.03.1921 r.), Salomon 1923 r. i córka Feigel (1926 r.). Tylko troje z nich przeżyło Zagładę: Gila, która jeszcze przed wojną wyjechała do Palestyny, Pinkus, który uciekł na wschód i Lejb, który przeżył obozy pracy (m. in. w Czarnym Dunajcu) i koncentracyjne oraz marsze śmierci.

Gila Kleinzahler wyszła za mąż za Chanine Kornkrauta, mieszkali w Nowym Sączu, ona prowadziła sklep, jej mąż był uczniem słynnego rabina Szlomo Halbersztama (wnuka wspomnianego Chaima Halberstama), założyciela jesziwy w Bobowej i dynastii chasydzkiej Bobow.

Chaim Kleinzahler (Jehuda Chaim, zwany też Judel) był z zawodu krawcem, był też zastępcą radnego miejskiego (od 1920 r.), mieszkał z żoną Freidel (zw. też Fradlą, z domu Teitelbaum, z Gorlic) niedaleko synagogi, później koło targowicy. W domu przy ulicy Sienkiewicza prowadził jednak nie warsztat krawiecki, ale mleczarnię, pomagali mu w tym synowie. W 1910 r. Chaim uzyskał koncesję na prowadzenie w Czarnym Dunajcu wyszynku. Od gminy wydzierżawił budynki na terenie targowicy przy drodze na Ciche. W dawnej chlewni urządzono kręgielnię, a obok była karczma, po drugiej stronie drogi był dom, w którym mieszkała rodzina Kleinzahlerów (dom został zburzony w 2021 r., ale do niego jeszcze wrócimy). Mieszkańcy Dunajca wspominali, że Chaim miał przezwisko “Chamidło” i do tej pory tę część miejscowości przy starej targowicy nazywa się przy “Chamidle”.

Chaim i Rosa mieli co najmniej siedmioro dzieci. Ze wspomnień mieszkańców wiemy, że “mieli oni trzech synów: Pinkusa, Mendla i Szymona oraz dwie córki, zgrabne i wysokie. Jeden z synów był niemową. Synowie również byli przystojni.” 

W archiwach znaleźliśmy Menachema Mendla (ur. w 1901), Pinkusa Arona (ur. w 1902 r.), Rywkę Laję (ur. w 1909 r.) i Szymona (1912). Potomkowie rodziny potwierdzili, że Chaim i Rosa mieli jeszcze córki Gilę i Beilę oraz syna Jehudę Chaima Lejba oraz prawdopodobnie najmłodszego z rodzeństwa Mejlocha (Meilecha), urodzonego ok. 1920/21.

Reisel i Mendel Kleinzahlerowie, fot. z archiwum rodziny Kleinzahlerów

Najwięcej wiemy o rodzinie Menachema, czyli Mendla Kleinzahlera, ponieważ jego dzieci przeżyły Zagładę. Mendel ożenił się z Reisel (Rozalią) Korngut, córką Mojżesza i Lei, kupców z Czarnego Dunajca. W archiwach zachował się wpis do księgi zaślubin z 26 sierpnia 1926 roku. Ślubu udzielił im czarnodunajecki rabin Izaak Lipschütz.

Mendel prowadził mleczarnię w domu rodzinnym, potem karczmę swojego ojca. W 1927 roku urodziło im się pierwsze dziecko - syn Issachar Ber, czyli Berek (lub Dow), a potem co roku trójka kolejnych: Lejb, Józef i Lola (Lea). Kiedy wybuchła wojna cała sześcioosobowa rodzina i brat Mendla Szymon uciekli na wschód. Rodzice i wujek zmarli po drodze na terenie ZSRR, ale czwórce dzieci udało się przeżyć i jako tzw. “dzieci Teheranu” zostały ewakuowane w 1943 r. do Palestyny. Całą historię ucieczki, pobytu rodziny Kleinzahlerów na wschodzie i uratowania dzieci można przeczytać w artykule “Dzieci Teheranu” z Czarnego Dunajca. Nie mamy informacji, czy reszta rodziny została czy uciekła, ale według wspomnień rodziny nikt więcej nie przeżył Zagłady. Arie Lejb zmarł w 1916 roku w wieku 90 lat, z informacji zawartych w księdze zmarłych wynika, że jego żona Rachela, zmarła rok później w wieku 64 lat.

Zdjęcie czwórki rodzeństwa po przyjeździe do Izraela, a przed wojną w 1948 r., fot. z archiwum rodziny Kleinzahlerów

Jako postscriptum tej opowieści rodzinnej będzie historia listu Mejlocha Kleinzahlera, która była już tutaj wcześniej opisywana. Mejloch był prawdopodobnie najmłodszym z rodzeństwa Mendla i jego braci i sióstr, wujkiem Berka, Lejba, Józefa i Lei. Kiedy w 2021 roku został wyburzony dom, w którym przed wojną mieszkała rodzina Kleinzahlerów znaleziono w nim na strychu list. Bezcenny dokument ma 16 stron, został napisany przez prawdopodobnie 18-letniego wtedy Mejlocha Kleinzahlera do swojej kuzynki. Nosi datę 17 sierpnia 1939 roku i nigdy nie został wysłany. Tutaj można przeczytać całą historię listu oraz jego treść.