Z Czarnego Dunajca do Samuela Felixa w Ispie

Kim był Samuel Felix, do którego wyjechał w 1916 r. nastoletni Jakub Horowitz z Czarnego Dunajca?

Dzięki uprzejmości Aleksandry Bury, która zajmuje się historią społeczności żydowskiej w Żywcu, udało się zebrać więcej informacji o tym, kim był Samuel Felix, do którego wyjechał w czasie I wojny światowej nastoletni Jakub Horowitz z Czarnego Dunajca. Więcej o historii Jakuba wiemy z kartki pocztowej, którą niedawno otrzymaliśmy do zbiorów archiwum Jewish Czarny Dunajec od potomków.

Enigmatyczny zapis jego nowego adresu: “Jakub Horowitz bei Samuel Felix, in Żywiec, Isep” częściowo się wyjaśnił. Jak ustaliła Aleksandra Bury Samuel Felix już na początku XX wieku prowadził w Ispie pralnię chemiczną i farbiarnię tkanin jako filię zakładu Zygmunda (pisane wtedy przez “d”) Flussa z Krakowa. Poniższa reklama pochodzi z “Przewodnika Powiatu Żywieckiego” z lipca 1901 roku.

W 1906 r.  “Skorowidz Przemysłowo – Handlowy Królestwa Galicyi” odnotował, że Samuel Felix prowadził “farbiarnię drukowańców modrych”, kolejne potwierdzenie, że prowadził farbiarnię samodzielnie znajdziemy w dokumentach z 1928 roku (Rafał Caputa, Dokumenty rozproszone w: Studia Judaica Biblioteki Żywieckiej. Materiały i opracowania do dziejów Żydów na Żywiecczyźnie, w: red. I. Jeziorski, Studia Judaica Biblioteki Żywieckiej, Biblioteka Żywiecka, nr 4, Społeczny Instytut Historyczny, Żywiec 2004, s. 88.). Samuel Felix w 1933 r.  pełnił również funkcję skarbnika w Bractwie Pogrzebowym Chewra Kadisza.

Nie wiadomo, jak długo Jakub Horowitz przebywał w Ispie u Samuela Felixa i dokąd później wyjechał. Wiemy, że przed wojną już mieszkał w Bochni i prawdopodobnie tam zginął.

Na koniec krótkie wyjaśnienie dotyczące nazwy Isep. Pierwotnie oznaczała ona nasyp z kamieni lub piasek wyrzucony na brzeg rzeki. Isep pod Żywcem faktycznie znajdował się u ujścia rzeki Koszarawy do Soły. Wieś Isep najpierw była gminą jednowioskową, od 1934 r. należała do gminy Sporysz, a w 1950 roku została włączona w granice administracyjne Żywca (jest również wieś Isep w powiecie tarnowskim).

Aleksandra Bury aktualnie przygotowuje książkę “Byli stąd” - dzieje dawnej społeczności żydowskiej w Zabłociu, Sporyszu i Ispie (w granicach dzisiejszego Żywca) od końca XIX wieku do wybuchu II wojny.